Książka „Ucząc się od Łodzi 2: Bałuty”

Łódź nie jest miastem łatwym. Ale właśnie dlatego chce się ją poznawać. Obserwować z bliska, przecierać szlaki, zadawać pytania. I słuchać – tego, co mówią ulice, podwórka, ludzie, archiwalne plany i futurystyczne wizje. To wszystko składa się na podejście naszego zespołu do uczenia się od miasta – nie z podręczników, ale z doświadczeń, wspólnego działania i miejskich eksperymentów.

Kolejny rocznik Instytucji Kultury inLodz21, podsumowuje sezon 2024/2025, w którym jeszcze głębiej weszliśmy w relację z miastem jako miejscem i partnerem. Tak jak miasto, publikacja ta nie trzyma się sztywnych granic – łączy refleksję z praktyką, teorię z działaniem, wystawę z ulicą.

Pierwsza część książki koncentruje się na Bałutach – jednym z najbardziej złożonych i symbolicznych obszarów miasta. Kuratorując wystawę „Ucząc się od Łodzi 2: Bałuty” wraz z interdyscyplinarnym zespołem, potraktowałam tę dzielnicę jako przestrzeń do wspólnego śledztwa. Jak pisze Italo Calvino w książce Niewidzialne miasta: „mowa miasta jest rozwlekła: powtarza, aby coś mogło utrwalić się w pamięci.”

Bałuty – niemożliwe do objęcia jednym spojrzeniem – okazują się miejscem, gdzie miejska mowa naprawdę powtarza się i rezonuje: w architekturze, dźwiękach, pamięci.

Zbiór wybranych tekstów stanowi kontynuację eksploracji tożsamości miasta i wspierania procesów rewitalizacyjnych, które w poprzednim tomie analizowaliśmy w kontekście bezpośredniego sąsiedztwa przy ulicy Kamiennej/Włókienniczej, a jednocześnie rozwija wątki obecne w tegorocznej wystawie. Poszczególne eseje podejmują temat Bałut z różnych, uzupełniających się perspektyw: Aleksandra Sumorok analizuje historyczne warstwy i przekształcenia łódzkiego Starego Miasta, ukazując jego unikalny, hybrydowy charakter, ukształtowany przez rozwój i powojenną przebudowę socrealistyczną. Bogdan Jankowski w swoim eseju analizuje przemiany Bałut z perspektywy doświadczania miejsca i przestrzeni, odwołując się do koncepcji Yi-Fu Tuana. Adrian Zieleniewicz przedstawia powojenną przebudowę Bałut i Starego Miasta jako urbanistyczny megaprojekt, analizując jego założenia, wyzwania i niezrealizowane wizje. Natomiast Bartosz Nowicki dokonuje akustycznej eksploracji Bałut, próbując uchwycić i zinterpretować dźwiękowe ślady trudnej historii Litzmannstadt Getto w kontekście współczesnego krajobrazu dźwiękowego dzielnicy.

Warto zwrócić uwagę na kontynuację linii programowej koncentrującej się na lokalności, historiach i środowisku łódzkim, konfrontowanych z perspektywami zaproszonych gości i gościń z zewnątrz. 

Druga część to zapis naszych działań od kuchni – instytucjonalny portret w ruchu. Opisujemy praktyki testowane w ramach inLodz21 i Kamienicy Hilarego Majewskiego – od edukacji, przez projektowanie graficzne, po działania uliczne. W tym dynamicznym okresie jako organizacja współpracowaliśmy z praktykantkami i wolontariuszami, eksperymentowaliśmy z programowaniem oraz adaptowaliśmy się do historycznej kamienicy, jednocześnie coraz częściej wychodząc ze swoimi działaniami na zewnątrz – na Włókienniczą, w przestrzeń Łodzi i w świat. W tej sekcji przedstawiamy notatki edukacyjne sporządzone przez zespół edukacji, pozwalające zagłębić się w koncepcje i edukacyjne inspiracje rozwijane pod hasłem Hilarium czy Gabinetu Hilarego Majewskiego. Adam Mazur w rozmowie z Jakubem Stępniem Hakobo omawia proces kształtowania wizerunku i budowania rozpoznawalności instytucji za pomocą narzędzi graficznych. O współpracy z instytucją opowiada w swoim tekście Paulina Frankiewicz, która współtworzy program spotkań z humanistyki architektonicznej oraz prowadzi w KHM Dzielny Klub Książki. Ada Słowikowska prezentuje natomiast efekt działania performatywnego, włączającego ulicę w obszar akcji Witrynki-Walentynki, gdzie zaprosiła do współudziału lokalnych artystów.

W ostatniej części prezentowane są wystawy i wydarzenia zrealizowane przez nasz zespół, wraz z towarzyszącymi im tekstami kuratorskimi i wybranymi materiałami wizualnymi. Warto zwrócić uwagę na kontynuację linii programowej koncentrującej się na lokalności, historiach i środowisku łódzkim, konfrontowanych z perspektywami zaproszonych gości i gościń z zewnątrz.

Szczególnie istotne dla nas są międzynarodowe prezentacje wystaw Dovile Dagiene (Wilno) i Przemka Dzienisa (Düsseldorf), a także współprace międzynarodowe, które – jak w wypadku projektu Dorothy i Louisa Bohmów – budują sieć partnerstw z Kowna, Rygi, Warszawy, Londynu i Tel-Awiwu. Wyżej wymienione działania inLodz21 budują mapę miejskich narracji. Projekty międzynarodowe toczyły się równolegle do linii programowej opartej na działaniach z łódzkimi artystami i artystkami, dla których miasto stanowi zarówno kontekst, jak i medium twórcze. Powstałe w tym nurcie wystawy to nie tylko efekt artystycznej pracy, ale i forma wspólnego słuchania tego, co Łódź – przez swoją warstwową, powtarzalną mowę – próbuje nam powiedzieć.

Karolina Karolak

Książka ma także część katalogową gdzie zobaczycie prace i działania artystek i artystów, z którymi współpracowaliśmy w tym roku.

Dziękujemy naszym autorkom i autorom: Aleksandrze Sumorok, Adrianowi Zieleniewiczowi, Bodanowi Jankowskiemu, Bartkowi Nowickiemu, Heli Dondé, Paulinie Frankiewicz. Znajdziecie tu także utwory poetyckie, które widniały w witrynach na Włókienniczej (dziękujemy Marcinowi Prytowi & Dziewczynie Rakiecie, Agacie Rotten, Łukaszowi z Bałut, Adzie się skrada ). Przeczytacie także o doświadczeniu edukatorek: jak czynić przestrzeń własną (Maria Wasińska-Stelmaszczyk, Ada Słowikowska, Karolina Karolak) oraz o budowaniu identyfikacji instytucji i wystaw (Hakobo).

Książka ma także część katalogową gdzie zobaczycie prace i działania artystek i artystów, z którymi współpracowaliśmy w tym roku. Całość pod redakcją Karolina Karolak i Adama Mazura, zaprojektowana przez Adama Sikorskiego i Beatę Grabską, wyprodukowana przez Maję Wójcik.