Głosy Włókienniczej

Ewelina Kurkowska

Czasu nie zatrzymasz, ale możesz zatrzymać się na Włókienniczej, czyli pamięć (o) ulicy w procesie. Artykuł audio.

Proces, zgodnie z jedną ze słownikowych definicji, to ciąg następujących po sobie zmian powiązanych przyczynowo i stanowiących kolejne etapy rozwoju czegoś lub celowego działania. Mimo że w procesie badawczym poprzedzającym rewitalizację tytułowej ulicy nie wzięłam udziału, to jednak gdy życie nieoczekiwanie postawiło mnie przed decyzją o włączeniu się w ten proces, pierwszy spacer badawczy po Włókienniczej miałam już dawno za sobą. 

Był początek lat dziewięćdziesiątych, kiedy z portmonetką drobnych mama wysłała mnie po pieczywo do pobliskiej piekarni, na Wschodnią – „Tylko wracaj prosto do domu, nie skręcaj nigdzie!”. Ciepły jeszcze bochenek rozgrzewał dłonie, zajrzałam za róg najbliższej przecznicy.  Na tabliczce widniały przybrudzone litery układające się w nazwę ulicy. Poprowadziły mnie odgłosy rówieśników i ciekawość czy tutaj piłka dudni tak samo jak nasza, gdy odbija się od betonu otoczonego ścianami kamienic mojego podwórka. Odtąd niemal każde wyjście po chleb było ryzykowną wycieczką przez kolejne numery Włókienniczej, kończącą się w domu ćwiczeniami z zapamiętywania zakazanych obrazów, dźwięków i zapachów. Nie zawsze były dla mnie miłe, ale z jakiegoś powodu chciałam zatrzymać je w sobie.

Dziś proponuję całkiem legalną grę w skojarzenia. Wyzwanie można podjąć z dowolnego miejsca, na przykład z wygodnej kanapy, próbując odpowiedzieć na poniższe pytania. Ale polecam, by oprócz oczu i uszu zaangażować również inne części ciała, wybrać się na ulicę Włókienniczą i tam, pod konkretnymi numerami uruchomić wyobraźnię. 

Na początek… co wspólnego z tym wszystkim mają wychowankowie Kamiennej?

 

 

Nr 1

Z czego słynęła Włókiennicza?

Dlaczego na Włókienniczej zdejmowano tarczę i o jakiej tarczy mowa?

Co wspólnego miał Rubin (nie, nie chodzi o minerał ceniony i wykorzystywany w jubilerstwie) ze zdejmowaniem pościeli?

 

 

Nr 3 Włókienniczej

Skąd na Włókienniczej konina i z kim można było jej zasmakować?

Gdzie były nocne delikatesy?

 

 

Nr 4

Do czego były potrzebne mieszkańcom Włókienniczej 2 złote po godzinie 23:00?

 

 

Nr 7 

Co ciągnęło się od numeru 1 do 19?

Co można było robić cały dzień na Włókienniczej i z kim?

 

 

Gdzie przesiadywali chłopcy i dlaczego?

Co mieściło się w jednej z piwnic i co wspólnego mają z tym konie?

 

 

Nr 11

Kiedy Włókiennicza była najstraszniejsza?

Jakie zrzeszenie działało na Włókienniczej?

 

 

Nr 14

Co ważnego mieściło się w podwórku?

Kto tu mieszkał?

 

 

Co robiło na Włókienniczej stado wilków?

 

 

Jak tutaj świętowano?

Gdzie można było znaleźć tatarak i przy jakiej okazji?

 

 

Nr 16 

Co wspólnego z troską miała wanna?

 

 

Nr 18 

Dlaczego po trzech morderstwach można było tutaj czuć się bezpiecznie?

Jaka główna zasada panowała na Włókienniczej?

 

 

Nr 20 

Co kupowano na ulicy i po co?

Czym można było podzielić się z sąsiadem?

 

 

Pasaż Hilarego Majewskiego 

Do czego służyły komórki?

Co szczególnego miała Włókiennicza?

 

 

Te wypowiedzi to fragmenty rozmów z byłymi mieszkańcami ulicy Włókienniczej, zarejestrowanych w ramach działań powiązanych z realizacją wystawy „Ucząc się od Łodzi. Kamienna/Włókiennicza” w Kamienicy Hilarego Majewskiego. Archiwum Historii Mówionej, projekt współrealizowany przez Karolinę Karolak i Daniela Kiermuta, pozwolił uchwycić osobiste obrazy codzienności ulicy sprzed intensywnych zmian, jakie przyniosła jej rewitalizacja. Mieszkańcy stali się naturalnymi współtwórcami wystawy, a ich głos stanowił ważny element wielowątkowej ekspozycji prowadzącej przez tę krótką ulicę o bogatej, lecz trudnej przeszłości. Kamienna/Włókiennicza, ze swoją historią chyba jak żadna inna z łódzkich ulic jest żywym potwierdzeniem teorii o mieście jako największym eksperymencie psychologicznym w dziejach ludzkości.

Od swych początków, sięgających lat 70. XIX wieku, aż do wspomnianej rewitalizacji, uległa przemianom obejmującym nie tyle ściśle zaplanowane ingerencje w podstawową tkankę architektoniczną, co drastyczne zmiany struktury społecznej (w momencie wybuchu drugiej wojny światowej i tuż po niej, ale także po okresie tzw. transformacji ustrojowej). 

Wahając się, czy i jak pisać o archiwum ulicy, o której powiedziano już (w różny sposób) tak wiele, nie sposób nie oddać głosu tym, dzięki którym Włókiennicza, pierwotnie Kamienna, zyskała swą tożsamość. Kontrowersyjną, z czasem rozpoznawalną daleko poza granicami miasta, niewątpliwie jednak autentyczną, bo zbudowaną oddolnie, w wyniku naturalnego procesu. 

„Złą sławą się cieszyła ta Włókiennicza. Ale my, którzy tu mieszkaliśmy, wszyscy właściwie to byliśmy spokojni. Tu nikt nikogo nie ruszał.” Henryk Rek

Z relacji byłych mieszkańców ulicy wyłania się obraz miejsca prawdziwie wspólnego, cechującego się przede wszystkim silnymi więziami sąsiedzkimi, wpływającymi nie tylko na poczucie bezpieczeństwa, ale też dającymi realne wsparcie w codziennych trudach koegzystencji na tym krótkim odcinku świata zamkniętego między ulicami Wschodnią i Kilińskiego.

„Ta społeczność… czuło się tą właściwie społeczność i właściwie tą chęć pomocy jeden drugiemu.” Zygfryd Kuchta

„Moje podwórko to było takie, że sąsiad sąsiadowi był jak rodzina.” Maria Otrębska

To pojedyncze, zaledwie przykładowe zdania, znamienne jednak dla wypowiedzi wszystkich osób, które zdecydowały się opowiedzieć o swoim zamieszkiwaniu przy Włókienniczej. Narracje te cechuje spójność doświadczeń, ale i emocji. Dzięki dostępowi do nich możemy poszerzyć nie tylko pole widzenia, lecz także czucia, być może prowadzącego nas do zrozumienia, dlaczego dziś ta ulica kolejny raz próbuje zbudować swą tożsamość (na nowo?).

Dawni mieszkańcy i mieszkanki ulicy Włókienniczej pod Kamienicą Hilarego Majewskiego. Fot. Daniel Kiermut

Dawni mieszkańcy i mieszkanki ulicy Włókienniczej pod Kamienicą Hilarego Majewskiego. Fot. Daniel Kiermut

W miarę upływu czasu i zmian obejmujących kolejne obszary Łodzi proces rewitalizacji ulicy Włókienniczej jawił się jako konieczny i nieunikniony, wszak jedną z miar odporności miejskiej powinno być odzyskiwanie równowagi i radzenie sobie po kryzysach, a za taki można było uznać postępującą degradację tego miejsca. Rewitalizacja w swym założeniu to proces kompleksowy, prowadzący organizacyjnie i inwestycyjnie do ożywienia terenów zdegradowanych, zaniedbanych, czy dysfunkcjonalnych, co wiąże się często z zaburzeniem lub zmianą dotychczasowych funkcji, prowadząc do rozpadu istniejących układów i więzi. Włókiennicza zdaje się wciąż być w tej niełatwej zmianie, obejmującej próby kreowania nowego wizerunku, ale i funkcji ulicy.

Archiwum Historii Mówionej i zgromadzone w nim wypowiedzi byłych mieszkańców mogą potwierdzać kierunek, w jakim powinna (nadal) zmierzać ulica Włókiennicza. Czerpiąc z doświadczenia tych, dla których była przez wiele lat domem, warto mimo trudów (choć innych niż te, w jakich formowała się przez wiele lat silna tożsamość Włókienniczej) konsekwentnie budować inkluzywne poczucie miejsca, ze wspólnotowością jako osią działań. Pamięć (o) tej ulicy jest w nieustannym procesie, między innymi dzięki narracjom przekazywanym przez tych, którzy noszą tę pamięć w sobie, ale i tych, którzy po świadectwa tej pamięci sięgają. Archiwum może być zatem, zgodnie z wciąż aktualnym aktywnym podejściem do zasobów archiwalnych, nie (tylko) utrwalonym i zakończonym konstruktem, a punktem wyjścia dla praktyk otwierających kolejne drzwi do rozumienia oraz doświadczania ulicy Włókienniczej. 

Ja najbardziej lubię wracać tutaj mglistą jesienią. To trochę tak, jakbym wracała do domu pod wełniany koc – ciężki, trochę gryzący, ale grzeje i przechowuje zapach przeszłości. Idąc dalej, warto zatrzymać się na Włókienniczej, bo…

„Miała taki właśnie swój klimat. Taki swój własny. Nigdzie w Łodzi się takiego nie odczuło już, chociaż można wiele takich miejsc zwiedzić, ale Włókiennicza miała taki swój własny klimat. (…) Miała swoją własną duszę.” Magdalena Olczak

Ludzie i mury wciąż pamiętają.

 


Ewelina Kurkowska – realizuje działania kulturalno-społeczne w oparciu o metodę historii mówionych, archiwalia oraz lokalne dziedzictwo. Badawcze zainteresowanie człowiekiem i jego otoczeniem łączy z doświadczeniem w pracy inwentaryzacyjnej oraz bazodanowej. Współautorka publikacji Wielki przemysł, wielka cisza. Łódzkie zakłady przemysłowe 1945-2000, współredaktorka Bałuckiego Słownika. Członkini Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego Oddział w Łodzi oraz Stowarzyszenia Topografie. Wychowanka Śródmieścia i Starych Bałut. 

Zobacz również

Instagram

Skontaktuj się z nami!

    WybierzEdukacjaWizytaInny


    WybierzEdukacjaWizytaInny

    Newsletter

    Dowiedz się o nadchodzących wydarzeniach
    i wystawach. Subskrybuj naszego newslettera
    i bądź na bieżąco.